Prawo i AI – jakie przepisy dotyczą treści generowanych przez sztuczną inteligencję?

Treści generowane przez AI coraz częściej pojawiają się w artykułach, opisach produktów, kampaniach reklamowych, materiałach graficznych, nagraniach i dokumentach firmowych. Ich status prawny nie wynika jednak z jednego przepisu ani z samego faktu użycia konkretnego modelu AI.

Znaczenie mogą mieć między innymi prawo autorskie, regulamin narzędzia, ochrona danych osobowych, prawa własności intelektualnej i przemysłowej, tajemnica przedsiębiorstwa, warunki umów oraz obowiązki wynikające z AI Act. Ta sama technologia może więc podlegać innym regułom w zależności od rodzaju materiału, sposobu jego wykorzystania i roli podmiotu uczestniczącego w procesie.

Artykuł przedstawia najważniejsze regulacje dotyczące treści wygenerowanych lub zmodyfikowanych przez systemy sztucznej inteligencji.

Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny. Nie stanowi porady prawnej, opinii prawnej ani analizy konkretnej sytuacji.

Najważniejsze informacje

• Przepisy nie ustanawiają ogólnego zakazu publikowania lub komercyjnego wykorzystywania wszystkich treści wygenerowanych przez AI.
• Uprawnienia wynikające z regulaminu narzędzia nie przesądzają automatycznie o objęciu wyniku ochroną prawa autorskiego.
• Polskie prawo autorskie nie zawiera osobnej regulacji nadającej systemowi AI status twórcy.
• Znaczenie prawne może mieć twórczy i indywidualny wkład człowieka w ostateczną formę materiału.
• Treść wygenerowana przez AI może zawierać elementy powiązane z prawami innych osób, w tym utworami, znakami towarowymi, wizerunkiem lub tajemnicą przedsiębiorstwa.
• Wprowadzenie danych osobowych do systemu AI stanowi operację na danych, do której mogą mieć zastosowanie przepisy RODO.
• AI Act nie nakazuje oznaczania każdej treści przygotowanej przy użyciu sztucznej inteligencji.
• Obowiązki wynikające z AI Act zależą między innymi od tego, czy dany podmiot jest dostawcą systemu, czy podmiotem stosującym AI.

Publikacja i komercyjne wykorzystanie treści AI – jakie regulacje mogą mieć znaczenie?

Prawo nie wprowadza jednego ogólnego zakazu publikowania, sprzedawania lub modyfikowania treści wygenerowanych przez sztuczną inteligencję. Nie oznacza to jednak, że każdy wynik modelu AI ma identyczny status prawny.

Na ocenę konkretnego wykorzystania mogą wpływać:

• regulamin dostawcy technologii,
• prawa do materiałów przekazanych w prompcie,
• zawartość wygenerowanego wyniku,
• sposób publikacji,
• obecność danych osobowych,
• podobieństwo do istniejących utworów lub oznaczeń,
• postanowienia umowy z klientem, pracodawcą albo wykonawcą,
• regulacje dotyczące konkretnej branży.

Regulamin narzędzia określa przede wszystkim relację umowną między jego dostawcą a użytkownikiem. Nie zastępuje prawa autorskiego, przepisów o ochronie danych ani innych regulacji związanych z wykorzystaniem AI.

Przykładowo Europejskie Warunki korzystania z usług OpenAI stanowią, że w relacji między użytkownikiem a OpenAI użytkownik zachowuje prawa do danych wejściowych i otrzymuje prawa, które OpenAI może posiadać do wyniku – w granicach dopuszczonych przez obowiązujące prawo. 

Warunki wskazują jednocześnie, że wyniki mogą nie być unikalne, a podobne treści mogą otrzymywać inni użytkownicy. Zabraniają również przedstawiania wyniku jako stworzonego przez człowieka, jeżeli tak nie było.

Sformułowanie „użytkownik posiada wynik” odnosi się więc do warunków określonych przez konkretnego dostawcę. Nie rozstrzyga samo w sobie, czy materiał spełnia przesłanki utworu ani czy nie zawiera elementów chronionych na rzecz innych osób.

Dodatkowy kontekst relacji między AI, prawem autorskim i zasadami korzystania z narzędzi generatywnych przedstawia także artykuł AI i ChatGPT – co na to prawo? Q&A po webinarze.

Status prawnoautorski treści generowanych przez AI

Polskie prawo nie zawiera odrębnej kategorii utworu stworzonego przez system AI. Punktem odniesienia pozostaje ogólna definicja utworu oraz ocena wkładu człowieka.

Zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w dowolnej postaci. Ochrona dotyczy sposobu wyrażenia, a nie samego pomysłu, procedury, metody lub zasady działania.

Ustawa nie przyznaje systemom sztucznej inteligencji osobowości prawnej ani statusu twórcy. W analizie materiałów powstałych z użyciem AI znaczenie może mieć więc zakres działalności twórczej człowieka.

Regulamin narzędzia i prawo autorskie odpowiadają na inne pytania

Regulamin może określać, czy użytkownik ma umowne uprawnienie do:

• publikowania wyniku,
• wykorzystywania go komercyjnie,
• przekazywania go klientowi,
• modyfikowania materiału,
• umieszczania go w produkcie,
• korzystania z wyniku w kampanii lub usłudze.

Prawo autorskie odpowiada natomiast na pytanie, czy konkretny materiał spełnia ustawowe przesłanki utworu i czy można wskazać człowieka, którego działalność twórcza nadała mu indywidualny charakter.

Materiał może być dostępny do wykorzystania na podstawie regulaminu, a jednocześnie nie spełniać przesłanek ochrony właściwej dla utworu. Możliwa jest również sytuacja odwrotna – człowiek może stworzyć chronioną warstwę materiału, mimo że jego część została wygenerowana przy wsparciu AI.

Jakie elementy ludzkiego wkładu mogą mieć znaczenie?

Przepisy nie określają liczby promptów, poprawek ani etapów redakcji, które automatycznie prowadziłyby do powstania utworu. Znaczenie ma charakter rzeczywistych decyzji twórczych.

W materiałach łączących pracę człowieka z wynikiem AI analizowane mogą być między innymi:

• autorska koncepcja i kompozycja całości,
• wybór i twórcze zestawienie elementów,
• samodzielnie napisana część materiału,
• znacząca redakcja wyniku,
• indywidualna narracja,
• decyzje dotyczące formy, układu i sposobu wyrażenia,
• twórcze połączenie treści wygenerowanych z innymi materiałami.

Samo zaakceptowanie wyniku nie tworzy ustawowego domniemania, że całość jest chronionym utworem człowieka. Również użycie wielu promptów nie przesądza automatycznie o powstaniu ochrony. Ocena odnosi się do efektu oraz charakteru ludzkiego wkładu, a nie jedynie do czasu poświęconego na pracę z systemem.

Czy wynik AI może być powiązany z prawami innych osób?

Treść wygenerowana przez AI może zawierać elementy podobne do istniejących materiałów, znaków, postaci lub wypowiedzi. Sam fakt wygenerowania wyniku przez model nie wyłącza przepisów dotyczących praw autorskich, własności przemysłowej, dóbr osobistych czy nieuczciwej konkurencji.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

• rozpoznawalne fragmenty tekstów, książek lub artykułów,
• elementy konkretnych fotografii, ilustracji lub projektów,
• tłumaczenia i adaptacje cudzych materiałów,
• logotypy i oznaczenia podobne do istniejących znaków,
• wizerunek lub głos konkretnej osoby,
• postacie i charakterystyczne elementy świata przedstawionego,
• fragmenty kodu pochodzące z zewnętrznych źródeł,
• nieprawdziwe wypowiedzi przypisane rzeczywistym osobom.

Polska ustawa o prawie autorskim wskazuje, że tłumaczenie, przeróbka lub adaptacja może stanowić opracowanie cudzego utworu. Status takiego opracowania oraz zakres korzystania z niego są odrębnym zagadnieniem od praw do nowo dodanych elementów.

Nie każde podobieństwo oznacza naruszenie. Prawo autorskie nie chroni abstrakcyjnego pomysłu, tematu ani metody. Znaczenie ma między innymi zakres wykorzystania chronionych elementów, ich twórczy charakter i sposób użycia w nowym materiale.

Także polecenie naśladowania stylu konkretnego autora nie rozstrzyga samo w sobie statusu wyniku. Analiza dotyczy cech gotowego materiału i tego, czy odtwarza on elementy chronione konkretnego utworu albo narusza inne prawa.

Więcej informacji o podobieństwie tekstów, źródłach i zjawisku plagiatu zawiera materiał Tworzenie tekstów przy pomocy AI – jak uniknąć plagiatu?.

Które obszary prawa mogą dotyczyć treści generowanych przez AI?

Dane osobowe w systemach generatywnej AI

Wprowadzenie danych osobowych do systemu AI stanowi ich przetwarzanie w rozumieniu RODO. Dotyczy to między innymi przesyłania treści w prompcie, załączania dokumentów, analizowania nagrań i tworzenia profili na podstawie informacji o konkretnych osobach.

RODO definiuje przetwarzanie szeroko – jako operację lub zestaw operacji wykonywanych na danych osobowych. Obejmuje ono między innymi zbieranie, utrwalanie, porządkowanie, przechowywanie, wykorzystywanie, ujawnianie i usuwanie danych.

W projektach AI znaczenie mogą mieć podstawowe zasady ochrony danych:

• zgodność z prawem, rzetelność i przejrzystość,
• ograniczenie celu,
• minimalizacja danych,
• prawidłowość,
• ograniczenie przechowywania,
• integralność i poufność,
• rozliczalność.

Rodzaj użytego modelu AI nie wyłącza tych zasad. Zakres obowiązków zależy między innymi od roli organizacji, celu przetwarzania, kategorii danych, ustawień usługi i relacji z dostawcą technologii.

W Opinii 28/2024 Europejskiej Rady Ochrony Danych opisano zagadnienia związane z anonimowością modeli AI, możliwością powołania się na prawnie uzasadniony interes oraz skutkami wykorzystania danych przetwarzanych niezgodnie z prawem. EROD podkreśliła, że model wytrenowany na danych osobowych nie może być automatycznie uznany za anonimowy – ocena zależy od okoliczności i właściwości danego rozwiązania.

Informacja o tym, że dostawca nie wykorzystuje danych do trenowania modelu, nie rozstrzyga wszystkich zagadnień wynikających z RODO. Odrębne znaczenie mogą mieć retencja danych, dostęp do historii, transfery, podwykonawcy, bezpieczeństwo oraz prawa osób, których informacje dotyczą.

Dane poufne i tajemnica przedsiębiorstwa

Nie każda informacja przekazywana do modelu AI jest daną osobową. Dokument może jednak zawierać tajemnicę przedsiębiorstwa, know-how lub inne informacje objęte zobowiązaniem do zachowania poufności.

Zgodnie z ustawą o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji tajemnicą przedsiębiorstwa mogą być informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które nie są powszechnie znane ani łatwo dostępne dla osób zajmujących się danym rodzajem informacji. Znaczenie ma również podjęcie działań w celu zachowania ich poufności.

W kontekście systemów AI zagadnienie to może obejmować:

• niepubliczne umowy,
• strategie cenowe,
• listy klientów,
• prognozy finansowe,
• kod źródłowy,
• dane dostępowe,
• wyniki badań,
• plany nowych produktów,
• dokumentację technologiczną,
• wewnętrzną korespondencję.

Przekazanie takich informacji zewnętrznemu systemowi może wpływać na zakres kontroli nad danymi oraz ocenę działań podejmowanych w celu zachowania poufności. Znaczenie mają wówczas między innymi warunki usługi, zabezpieczenia, uprawnienia administratorów i zasady przechowywania treści.

Czy treści generowane przez AI trzeba oznaczać?

AI Act nie ustanawia powszechnego obowiązku oznaczania każdej treści przygotowanej przy użyciu AI. Artykuł 50 rozporządzenia obejmuje określone systemy, rodzaje materiałów oraz funkcje pełnione przez uczestników procesu.

AI Act – rozporządzenie (UE) 2024/1689 wprowadza odrębne obowiązki dla dostawców systemów AI i podmiotów stosujących te systemy. Przepisy art. 50 są stosowane od 2 sierpnia 2026 r.

Obowiązki dostawców systemów

Dostawcą jest podmiot, który rozwija system AI lub zleca jego rozwój, a następnie wprowadza go na rynek albo oddaje do użytku pod własną nazwą lub znakiem towarowym.

Obowiązki dostawców mogą obejmować między innymi:

• zaprojektowanie systemu komunikującego się bezpośrednio z człowiekiem w sposób umożliwiający poinformowanie o kontakcie z AI, chyba że jest to oczywiste,
• wyposażenie wyników generatywnego systemu AI w skuteczne, niezawodne i interoperacyjne oznaczenia możliwe do odczytu maszynowego,
• umożliwienie wykrycia, że treść została wygenerowana lub zmodyfikowana przez AI.

Obowiązek technicznego znakowania dotyczy dostawców systemów generujących syntetyczny tekst, obraz, dźwięk lub wideo. Nie oznacza on automatycznie, że każda osoba publikująca wynik musi umieścić przy nim widoczną etykietę.

Obowiązki podmiotów stosujących AI

Podmiotem stosującym jest osoba lub organizacja używająca systemu AI pod swoją kontrolą w działalności zawodowej lub gospodarczej. Osobiste, niezawodowe wykorzystanie systemu zostało co do zasady wyłączone z tej definicji.

Obowiązki podmiotów stosujących mogą dotyczyć między innymi:

• informowania osób o działaniu systemów rozpoznawania emocji lub kategoryzacji biometrycznej,
• ujawniania, że materiał jest deepfake’em,
• oznaczania określonych tekstów wygenerowanych lub zmodyfikowanych przez AI, jeżeli są publikowane w celu informowania opinii publicznej o sprawach leżących w interesie publicznym.

Zgodnie z wyjaśnieniami Komisji Europejskiej dotyczącymi art. 50 AI Act tekst dotyczący spraw publicznych nie wymaga oznaczenia na tej podstawie, jeżeli został poddany merytorycznej kontroli człowieka lub kontroli redakcyjnej, a osoba albo organizacja ponosi odpowiedzialność redakcyjną za jego publikację. Sama korekta ortografii lub gramatyki nie jest uznawana za taką kontrolę.

Czym jest deepfake według AI Act?

AI Act określa deepfake jako wygenerowany lub zmanipulowany przez AI obraz, dźwięk albo materiał wideo, który przypomina istniejące osoby, obiekty, miejsca, podmioty lub wydarzenia i może fałszywie wydawać się autentyczny lub prawdziwy.

Widoczne albo słyszalne ujawnienie deepfake’u jest odrębnym obowiązkiem od maszynowego znakowania wyniku przez dostawcę systemu. Szczególne zasady przewidziano dla materiałów artystycznych, satyrycznych, fikcyjnych i podobnych.

Szczegółowe omówienie tego obszaru zawiera artykuł Które treści AI trzeba oznaczać? Nowe obowiązki e-commerce od 2 sierpnia 2026 r..

Czy przewidziano okres przejściowy?

Art. 50 AI Act jest stosowany od 2 sierpnia 2026 r. Ograniczony okres przejściowy dotyczy jedynie obowiązku technicznego znakowania i wykrywania treści wynikającego z art. 50 ust. 2.

W przypadku systemów wprowadzonych na rynek przed 2 sierpnia 2026 r. dostawcy mają spełniać ten obowiązek od 2 grudnia 2026 r. Materiały wygenerowane przed 2 sierpnia 2026 r. nie podlegają retroaktywnemu obowiązkowi oznaczania na podstawie art. 50.

Prawo AI w Polsce – jaką rolę odgrywa krajowa ustawa?

AI Act jest rozporządzeniem Unii Europejskiej, dlatego jego przepisy są stosowane bezpośrednio w państwach członkowskich. Krajowe prawo reguluje natomiast między innymi strukturę nadzoru, kompetencje instytucji, postępowania kontrolne i krajowy system sankcji.

Ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji została ogłoszona 27 lipca 2026 r. Ustawa wchodzi w życie etapami:

• art. 125 ust. 4 wszedł w życie dzień po ogłoszeniu,
• zasadnicza część przepisów wchodzi w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia,
• art. 8-18 oraz rozdziały 3-5, 8 i 9 wchodzą w życie po upływie 3 miesięcy od ogłoszenia.

Polska ustawa nie zastępuje AI Act i nie tworzy kompletnego, odrębnego kodeksu określającego prawa do treści generowanych przez AI. Jej głównym przedmiotem jest krajowy system wdrażania i egzekwowania unijnej regulacji.

Prawo sztucznej inteligencji pozostaje więc obszarem łączącym wiele aktów prawnych. Zastosowanie AI może jednocześnie wiązać się z:

• AI Act,
• prawem autorskim,
• RODO,
• prawem własności przemysłowej,
• ochroną dóbr osobistych,
• ochroną konsumentów,
• prawem pracy,
• tajemnicą przedsiębiorstwa,
• postanowieniami umów.

Zgodność systemu z AI Act nie przesądza automatycznie o zgodności całego projektu z pozostałymi regulacjami.

Jak organizacje opisują zasady korzystania z AI w pracy?

Rozwój sztucznej inteligencji doprowadził do powstawania wewnętrznych polityk dotyczących AI w pracy. Dokumenty tego rodzaju nie mają jednego ustawowo określonego wzoru. Ich zakres zależy od branży, rodzaju danych, zastosowań technologii i struktury organizacji.

Firmowe modele zarządzania wykorzystaniem AI mogą obejmować:

• wykaz używanych systemów sztucznej inteligencji,
• podział narzędzi według rodzaju zastosowania,
• klasyfikację informacji przetwarzanych w systemach,
• opis ról pracowników, wykonawców i dostawców,
• zasady kontroli treści przed publikacją,
• sposób dokumentowania wybranych projektów AI,
• reguły dotyczące praw własności intelektualnej,
• standardy transparentności,
• procedury związane z incydentami,
• szkolenia z zakresu AI i cyberbezpieczeństwa.

Inny zakres może mieć polityka AI w kancelarii, inny w sklepie internetowym, redakcji, firmie technologicznej czy podmiocie przetwarzającym dane medyczne. Użycie AI w pracy prawnika wiąże się z innymi rodzajami informacji i odpowiedzialności niż generowanie opisów produktów albo tworzenie materiałów graficznych.

O zastosowaniach technologii sztucznej inteligencji w handlu internetowym przeczytasz również w artykule AI w twoim e-commerce – jak wdrożyć go mądrze?.

Od czego zależy prawna ocena konkretnego wykorzystania AI?

Nie istnieje jedna odpowiedź odnosząca się do każdego projektu AI. Ocena prawna jest powiązana z konkretnym sposobem działania systemu i rolą podmiotów uczestniczących w procesie.

Znaczenie mogą mieć:

1. Materiały wejściowe – teksty, obrazy, dane i dokumenty przekazywane do modelu.
2. Rodzaj wyniku – tekst, kod, grafika, nagranie, analiza lub rekomendacja.
3. Zakres udziału człowieka – sposób opracowania, wyboru i redakcji materiału.
4. Cel wykorzystania – publikacja, sprzedaż, komunikacja wewnętrzna, analiza albo podjęcie decyzji.
5. Odbiorcy – konsumenci, pracownicy, klienci, użytkownicy usług lub opinia publiczna.
6. Rola organizacji – dostawca, podmiot stosujący, wydawca, pracodawca albo wykonawca.
7. Treść umów – regulaminy narzędzi, umowy z klientami, licencje i zobowiązania poufności.
8. Charakter danych – dane publiczne, osobowe, poufne lub objęte prawami innych podmiotów.
9. Skutki wyniku – znaczenie materiału dla konkretnych osób, produktów lub decyzji.

Z tego powodu hasła takie jak „prawo AI”, „prawo sztucznej inteligencji” czy „prawa nowych technologii” obejmują zbiór powiązanych regulacji, a nie jeden akt rozstrzygający wszystkie problemy prawne związane z AI.

Poznaj kontekst prawny wykorzystania AI

To samo narzędzie może podlegać innym zasadom w zależności od rodzaju danych, treści wyniku, celu publikacji i roli organizacji. Prawo AI tworzy jeden z elementów tej oceny, obok praw autorskich, ochrony danych, umów i praw osób trzecich. Zapoznaj się z ustawami i poznaj obowiązujące prawo, aby korzystać z AI z pełnym spokojem.